ابزار شناسی و فلز کاری
انواع گیره :
گیره موازی : این نوع گیره دارای دو فک موازی هستند و جنس آن از چدن یا فولاد است . در برابر نیروها و ضربه های زیاد ، حساس بوده و نباید کارهای سنگین روی آن انجام داد . عرض فکهای آن از 50 تا 200 میلی متر می باشد .
گیره آهنگری : این نوع گیره ها از جنس فولاد سخت و دارای تحمل نیروها و ضربه های قوی را دارند و تفاوت اساسی آ«ها علاوه بر تحمل ضربه این است که برخلاف گیره موازی که حرکت کشویی دارد این نوع گیره حرکت شعاعی دارد .
گیره لوله گیر : بخاطر اینکه بستن لوله ها در گیره های موازی و آهنگری باعث سائیدگی لوله می شود و همچنینی سر نخوردن لوله از این گیره ها برای لوله ها استفاده می شود .
لب گیره : وسایلی که برای جلوگیری از صدمه دیدن ( فلزات نرم ) در موقع بستن روی گیره استفاده می شود .
چکش : از چکش برای کارهایی مانند : خم کاری ، قلم کاری ، سنبه زدن و به طور کلی برای ضربه زدن به قطعات استفاده می شود که آن ها را ممکن است از : فولاد ، برنج ، آلومینیوم ، چوب ، پلاستیک و یا لاستیک استفاده کنند .
انواع چکش ( از نظر وزن ) :
اگر وزن چکش از یک کیلوگرم کمتر باشد آنرا دستی می نامند .
اگر وزن آن بین یک تا دو کیلوگرم باشد آنرا آهنگری می نامند .
اگر وزن آن از دو کیلوگرم بیشتر باشد آن را پتک می نامند .
میز یا صفحه خط کشی ( صفحه صافی ) : این ابزار یک صفحه کاملا صاف از جنس چدن پرداخت شده و یا از جنس سنگ بخارا که در مقابل حرارت تغییر حالت نمی دهد . کاربرد این ابزار در مکانیکی برای مشخص کردن مقدار تاب سرسیلندر استفاده می شود ، به این صورت که سرسیلندر را روی آن گذاشته و با فیلر زدن ( گذاشتن آن لای صفحه و سرسیلندر ) مقدار تاب سرسیلندر را مشخص می کنند .
اره کاری : از اره کاری به منظور بریدن و ایجاد شیار در قطعات مورد استفاده قرار می گیرد .
کمان اره : برای هدایت تیغه اره های دستی آنها را در کمان اره می بندند
کمان اره تشکیل شده است از :
1- کمان
2- دسته
3- فکهای نگهدارنده
4- مهره خروسکی
5- 2 عدد اشپیل ( پین )
کمان اره در دو نوع ساخته شده :
ثابت : برای تیغ اره با اندازه ثابت اسمی 300 میلی متر .
متغیر : برای تیغ اره با اندازه اسمی 250 ، 300 و 350 میلی متر .
اندازه اسمی ، فاصله بین دو مرکز سورخ تیغ اره را نامند .
تیغ اره از لحاظ گام :
تیغ اره های دنده درشت که 14 الی 16 دنده در هر اینچ دارند و برای بریدن قطعات نرم مورد استفاده قرار می گیرد .
تیغ اره های دنده متوسط که 18 الی 22 دنده در هر اینچ دارند و برای بریدن قطعات با سختی متوسط مورد استفاده قرار می گیرد .
تیغ اره های دنده ریز که 28 الی 32 دنده در هر اینچ دارند و برای بریدن قطعات سخت مورد استفاده قرار می گیرد .
جنس تیغ اره : برای قطعات نرم و معمولی از فولاد ابزارسازی و برای قطعات سخت از فولاد ابزارسازی آلیاژی و برای قطعات خیلی سخت از تیغ اره با لبه برنده الماس استفاده می کنند .
سوهان : قطعه ای است از جنس فولاد ابزارسازی و یا فولاد آلیاژی که قسمت آج آن را پس ایجاد دندانه آب داده و سخت می کنند ولی دنباله آن نرم است . از این ابزار برای براده برداری از سطوح صاف و منهنی استفاده می شود .
انواع سوهان :
سوهان یک آجه : برای براده برداری از مواد نرم مورد استفاده قرار می گیرد و انواع مختلف دارد ( مستقیم ، منحنی ، مورب و ... ) .
سوهان دو آجه : از این سوهان برای برداره برداری مواد سخت مورد استفاده قرار می گیرد،که یک آج آن 71 و دیگری 45 درجه زاویه دارد .
سوراخ کاری : عبارتست از یک نوع عمل براده برداری برای ایجاد سوراخهایی با مقاطع گرد روی اجسام فلزی و غیر فلزی دریل و مته .
انواع مته :
مته برگی : این نوع مته در حال حاظر کاربرد چندانی ندارد و ممکن است در نجاری ها مورد استفاده قرار گیرد .
مته مارپیچ : این نوع مته در حال حاظر مورد استفاده قرار می گیرد و از قسمتهای زیر تشکیل شده است :
1- دنباله : به صورت استوانه ای یا مخروطی و در مواردی چهارگوش ساخته می شود و مشخصات مته در این قسمت حک می شود .
شیار مته : شیار مته برای هدایت براده ها به خارج از روی کار و نفوذ ماده خنک کننده ( روغن ) جهت خنک کاری نوک مته ساخته شده است .
جان مته : فاصله بین دو شیار مته را جان مته می نامند ، و هر چه به دنباله مته نزدیک تر می شود جان مته بزرگتر می شود ( برای استحکام ) .
فاز مته : برجستگی نازکی که بین شیار و بدنه مته وجود دارند را فاز مته گویند ، و منظور از ایجاد آن کم کردن اصطکاک و هدایت مته داخل سوراخ می باشد .
جنس مته :
W.S : برای سوراخکاری مواد نرم مورد استفاده قرار می گیرد و جنس آن از فولاد ابزارسازی می باشد .
H.S.S : برای سوراخکاری مواد سخت مورد استفاده قرار می گیرد و جنس آن از فولاد ابزارسازی آلیاژی می باشد .
H.M : برای سوراخکاری مواد خیلی سخت مورد استفاده قرار می گیرد و جنس آن از الماس می باشد .
خزینه کاری : پلیسه برداری از لبه سوراخها ، صاف کردن و جاسازی سرپیچ ها و میخ پرچها و پخ زدن سوراخها برای راحتر جا رفتن قلاویز را به طور کلی خزینه کاری می گویند . جنس مته خزینه از فولاد ابزار کربن دار و یا فولاد تند بر ساخته می شود .
انواع مته خزینه :
مته خزینه مخروطی : برای پلیسه برداری ، پخ زدن و جاسازی سرپیچ ها استفاده می شود .
مته خزینه مارپیچی : مشابه مته های مخروطی می باشد با این تفاوت که قسمت سر آن تخت و معمولا بیش از دو لبه برنده دارد . از این مته برای صاف کردن سوراخ استفاده می شود .
مته خزینه تخت : برای مسطح کردن تکیه گاه پیچ ها و ... مورد استفاده قرار می گیرد .
مته خزینه زبانه دار : این مته خود در دو نوع سر تخت و مخروطی ساخته می شود که برای هم مرکز بودن مته خزینه با سوراخ بکار می رود .
برقو کاری : سوراخهایی که توسط مته ها و یا دستگاه تراش ایجاد می شود سطوح داخلی آن ناصاف و دقیق نم باشد که برای صاف و براق کردن سطوح داخلی سوراخها از عمل برقو کاری استفاده می شود .
انواع برقو ها از نظر ساختمانی :
برقوی ثابت : این نوع برقو از اندازه ثابتی برخوردار است .
برقو متغیر : این نوع برقو دارای دنباله ثابت و تیغه های قابل تعویض می باشند .
برقو قابل تنظیم : این نوع برقو اندازه اش بر حسب نوع کار توسط پیچ های مربوطه قابل تنظیم است .
انواع برقو از نظر مورد استفاده :
برقو دستی : دنباله این برقوها به صورت چهار گوش بوده تا بتوان آنها را در دسته های مخصوص قرار داد .
برقوی ماشینی : دنباله این نوع برقو به صورت استوانه و یا مخروطی است .
حدیده کاری : عمل براده برداری از روی میله برای ایجاد پیچ را حدیده می گویند ، که این کار ممکن است با دست و یا ماشین انجام شود .
حدیده : به ابزاری که با آن عمل حدیده را انجام می دهند ، حدیده می گویند و در انواع زیر ساخته می شود :
الف ) حدیده یک پارچه : برای ایجاد پیچ با قطر معین از این نوع استفاده می شود که خود در دو نوع ؛ درز دار و بدون درز ساخته می شود .
( قطر حدیده های درز دار را می توان حدود 0.1 الی 0.3 م.م تغییر داد ).
ب ) حدیده چند پارچه : برای ایجاد پیچ های بزرگتر به دلیل زیاد شدن حجم براده برداری نمی توان آنها را به یکبار براده برداری کامل نمود به همین دلیل از حدیده های چند پارچه استفاده می شود ( حدیده های موجود در لوله کشی ) .
قلاویز کاری : برای ایجاد رزوه داخل سوراخ به منظور تولید مهره ، از قلاویز استفاده می شود و عمل آن را قلاویز کاری می گویند .
برای کم کردن نیروی برش در یک دست قلاویز 3 قلاویز با نامهای ؛ پیشرو ( 1 خطه ) ، میان رو (2 خطه ) و پسرو ( 3 خطه یا بدون خط ) وجود دارد .
(خطوط روی آنها برای تفکیک آنها از یکدیگر استفاده می شود )
نحوه استفاده از قلاویز : ابتدا با مته خزینه جلو یا ابتدای سوراخ را پخ می زنیم سپس از قلاویز پیشرو که حدود 55 % از کار را انجام می دهد استفاده نموده و بعد از قلاویز میان رو که حدود 25 % از کار را انجام می دهد کار را ادامه می دهیم و در نهایت از قلاویز پسرو که حدود 20 % از کار را انجام می دهد کار را تمام می کنیم .
قلم کاری : به عمل ؛ قطع کردن ، پراندن سر میخ پرچها ، ایجاد شیار روی سطح کار و ... را قلم کاری می گویند .
زاویه قلم کاری :
1- زاویه گوه : عبارتست از ؛ زاویه بین دو سطح گوه که برای نفوذ در کار در نظر گرفته می شود .
2- زاویه آزاد : زاویه ای است که بین سطح گوه و سطح کار قرار داشته و برای کم کردن اصطکاک می باشد .
3- زاویه براده : عبارتست از ؛ زاویه بین سطح گوه و صفحه عمود بر سطح و برای هدایت براده در نظر گرفته می شود .
90 = زاویه براده + زاویه گوه + زاویه آزاد
لحیم کاری : به عمل اتصال دو قطعه هم جنس یا غیر هم جنس به وسیله آلیاژی به نام لحیم را لحیم کاری می گویند .
انواع لحیم کاری :
لحیم کاری سخت : اگر درجه حرارت لحیم کاری که جهت ذوب ماده مورد اتصال استفاده می شود از 450 درجه سانتی گراد بیشتر باشد آن را لحیم کاری سخت می گویند . مانند ؛ برنج ، نقره .
لحیم کاری نرم : اگر درجه حرارت مورد نیاز برای ذوب ماده اتصال کمتر از 450 درجه سانتی گراد باشد لحیم کاری نرم گویند . مانند ؛ قلع و سرب .
هویه : وسیله ای که توسط آن لحیم را ذوب کرده و عمل لحیم کاری را انجام می دهیم که در دو نوع ؛ دستی ( چکشی ) و برقی ( قلمی ، هفت تیری ) ساخته شده است .
اتصالات :
اتصالات موقت ( جدا شدنی ) : به اتصالاتی می گویند که بعد از جدا شدن دو قطعه مورد اتصال از بین نرود . ( پیچ و مهره )
اتصالات دائم ( جدا نشدنی ) : به اتصالاتی می گویند که بعد از جدا شدن دو قطعه مورد اتصال از بین رفته و صدمه می بینند . ( جوشکاری )
اتصالات نیمه دائم : به اتصالاتی که پس از جدا شدن وسیله اتصال از بین رود ولی قطعه اصلی از بین نرود را اتصال نیمه دائم می گویند .( پرچکاری )
آچارها :
آچارهای تخت : معمولی ترین و رایج ترین ابزار که در هر کارگاه یافت می شود و برای باز و بست پیچ ها و مهره ها از آن استفاده می شود و در دو نوع اینچی و میلی متری وجود دارد . اندازه یک آچار را با دهانه آن تعیین می کنند و همچنین دهانه آچار را نسبت به دهانه 15 درجه می سازند .
آچار رینگی : برای جلوگیری از لغزیدن آچار از روی گل پیچ یا مهره از این آچار استفاده می شود که معمولا دارای 12 شیار است .
آچار یکسر رینگی ( مرکب ) : این نوع آچار درارای یک سر تخت و سر دیگر آن رینگی می باشد که هر دو سر یک سایز می باشند .
آچار بوکس : بوکسها هم مانند رینگی ها برای جلوگیری از لغزیدن از روی گل پیچ ها و همچنین برای باز و بست مهره های داخل شیار و شمع موتور و ... استفاده می شود که معمولا دارای 6 یا 12 شیار می باشند .
تورک متر ( بوکس درجه دار ) : بعضی موقع ها باید پیچ ها همه به یک اندازه سفت شوند و یا به اندازه معیین سفت شوند و در غیر این صورت باعث تاب برداشتن آن قسمت و قطعه می شود ، مانند ؛ پیچ های سرسیلندر ، شاتون و میل لنگ که باید به اندازه سفت شوند . به طور کلی تورک متر وسیله ای است برای سفت کردن پیچ ها با گشتاور معین .
آچارهای قابل تنظیم :
1- آچار فرانسه 2- آچار شلاقی 3- آچار لوله گیر .
این آچار ها بر حسب طولشان دسته بندی شده و بزرگترین عیب آنها
( مخصوصا آچار فرانسه ) به هم خوردن اندازه آچارها و لغزیدن آن از روی مهره و گل پیچ ها می باشد .
انبر دست ها :
انبر دست معمولی : از این وسیله نباید برای شل و سفت کردن پیچ و مهره ها استفاده کرد .
انبر دست محور لغزان : به علت لغزنده بودن محور ، فک های آن باز می شود .
دم باریک : برای در آوردن قطعات کوچک از داخل شیار و نصب آن ها در جای تنگ می باشد .
انبر کلاغی : این انبر دست دارای فک لغزنده طولانی بوده و کارایی متفاوتی دارند و طوری ساخته شده اند که در حالت فک ها موازی باشند .
انبر قفلی : این انبر قفل می شود و می توان به وسیله آن پیچی را که گل آن گرد شده باشد را باز نمود .
سیم چین : قطع سیم و پین های نرم .
سیم لخت کن : برای لخت کردن سیم ها . در دو نوع ساده و اتوماتیک موجود است .
خار باز کن : برای درآوردن خارها از روی محور به کار می روند .
خار جمع کن : از این ابزار برای خارج کردن خارها از داخل قطعات استفاده می شود . مانند ؛ خار گژنپین و ... .
آچار پیچ گوشتی : که در انواع پیچ گوشتی دو سو ، چهار سو ، سر کج
ساعتی و مشتی موجود است .
آچار آلن : برای باز و بست پیچ های بدون گل که دارای شکاف گود 6 گوش و به صورت L شکل و از جنس فولاد موجود هستند و به آن ها آچار مغزی هم می گویند .
آچار چاکنت : از این آچار برای مهره هایی که درارای شیار محیطی بوده و به علت بزرگی و یا شراسط خاص فاقد آچار خور باشند استفاده می شوند .
قلاویز چپ گرد ( پیچ درآور ) : هنگامی که پیچی را بیش ازاندازه سفت نماییم در محل خود می برد که برای درآوردن باقیمانده پیچ از این وسیله استفاده می کنیم . به این ترتیب که ابتدا وسط پسچ را سنبه زده و سپس توسط دریل در داخل پیچ سوراخی کوچکتر از قطر پیچ ایجاد می کنیم ، سپس قلاویز چپ گرد مناسب را انتخاب و داخل سوراخ ایجاد شده قرار می دهیم و آن را به سمت چپ می چرخانیم تا پیچ بریده شده خارج گردد .
فنر جمع کن سوپاپ : از این وسیله برای جمع کردن فنر سوپاپ و درآوردن خار سوپاپ و در نهایت خارج کردن سوپاپ از سرسیلندر استفاده می شود .
فیلر تیغه ای : از این وسیله برای تنظیم لقی بین قطعات استفاده می شود چون قطعات در اثر حرارت منبسط شده و طولشان زیاد می شود .
فیلر سیمی : برای کنترل اندازه سوراخهای گرد کوچک مثل ؛ سوراخ ژیگلور به کار می رود .
شابر : برای براده برداری از سطوح و همچنین تمیز کردن واشرهای چسبیده به قطعات به کار می رود .
رینگ جمع کن : با این وسیله رینگ های جازده شده روی پیستون را که قطر آنها از قطر پیستون بیشتر می باشد را جمع نموده تا به اندازه قطر پیستون درآید و سپس پیستون را داخل سیلندر جا می زنیم .
رینگ دآور ( جا انداز ) : از این وسیله برای جا زدن یا درآوردن رینگهای پیستون استفاده می شود .
لاستیک مکنده : برای آب بندی کردن سوپاپها استفاده می شود .
پولی کش : برای درآوردن ؛ پولی ها ، بلبرینگها ، بوشها از روی محور مورد استفاده قرار می گیرد و در انواع ؛ 2شاخه ، 3شاخه و 4شاخه موجود است
لوله بر و پرچ کن : از این وسیله برای بریدن لوله ها و پرچ کردن سرلوله ها استفاده می شود .
ساکشن : جهت تخلیه ؛ روغن موتور ، واسکازین گیربکس و دیفرانسیل و... استفاده می شود .
پلوس کش : جهت بیرون آوردن پلوس و توپی چرخ عقب استفاده می شود
آچار فیلتر : برای باز و بست فیلتر روغن استفاده می شود که در مدلهای ؛ زنجیری ، تسمه ای ، قفل شونده و ... موجود است .
هیدرومتر ( غلظت سنج یا اسید سنج ) : از این وسیله برای مشخص کردن غلظت آب اسید باطری و درصد شارژ باطری استفاده می شود .
